از منظر رهبر شهید، امام فقه جواهری را وارد عرصه اداره جامعه کرد و نظریه جمهوری اسلامی را عینیت بخشید.
خبرگزاری تسنیم ـ مجتبی صداقت*؛ رهبر شهید حضرت آیتالله العظمی خامنهای، یکی از برجستهترین ابعاد شخصیت امام خمینی، «نظامسازی اجتماعی» با مطرح کردن «ولایت فقیه» و «جمهوری اسلامی» مبتنی بر فقه اسلامی میدانست.
نگاه به دین؛ از امور شخصی تا تمدنسازی
رهبر شهید با نگاهی تحلیلی، یکی از تحولاتی را که امام خمینی ایجاد کرد تحول در نگاه به دین می دانست. ایشان بیان میدارد پیش از امام، بسیاری دین را محدود به عبادات فردی، احوال شخصیه (ازدواج، طلاق) و وظایف مالی میپنداشتند؛ لکن امام خمینی برای دین، رسالتهایی والا چون «نظامسازی، تمدنسازی، جامعهسازی و انسانسازی» تعریف کرد و بدینگونه، نگاه مردم به دین را دگرگون ساخت.
ورود فقه به عرصه نظامسازی
در نگاه آیتالله العظمی خامنهای، امام خمینی فقه را که از مسائل کلان نظام دور مانده بود، وارد عرصه اداره جامعه کرد؛ به این ترتیب که امام در ایام تبعید در نجف، نظریه «ولایت فقیه» را که پیشینهای هزار ساله در میان فقها داشت، اما به دلیل نبود امید تحقق، به جزئیات آن پرداخته نمیشد، با بحثهای علمی متقن در مسائل اصلی فقه وارد نمود. همچنین مسأله اصولی و فقهی «تزاحم» و «اهم و مهم» که پیشتر در مسائل شخصی و کوچک به کار میرفت، وارد عرصه اداره کشور کرد و مسأله مصلحت نظام را مطرح نمود.
تأکید رهبر شهید انقلاب آن است که این تحولات امام کاملاً روشمند و قانونمند و بر اساس همان «فقه جواهری» انجام شد؛ یعنی بدون هیچ بدعتی و صرفاً با استفاده صحیح از موازین متعارف فقهی.
پشتوانه فکری؛ شرط تحول اصیل
رهبر شهید تأکید دارد که هر حرکتی را نمیتوان تحول نامید. تحول واقعی نیازمند پشتوانه فکری مستحکم از قرآن، کلام اهلبیت(ع)، احکام اسلام و مقررات اسلامی است. امام خمینی، تمام تحولات خود را دقیقاً در چهارچوب همین مبانی معرفتی اسلام پایهریزی کرد.
خلق و تحقق نظریه «جمهوری اسلامی»
آیتالله العظمی خامنهای خاطر نشان میکند که کار بزرگ امام، صرف ایجاد یک نظریه نبود؛ بلکه ایشان نظریه «جمهوری اسلامی» را -با هر دو بخش آن (اسلامی و جمهوری)- از اسلام استخراج کرد، آن را در میان نظریات رقیب شرقی و غربی وارد میدان نمود و مهمتر از همه، به آن عینیت و تحقق بخشید و نظام جمهوری اسلامی را پایهگذاری کرد. این کار، مرهون معرفت عمیق، جامعیت و تسلط ایشان بر مبانی اسلامی بود.
بر اساس آن چه گفته شد از منظر آیتالله العظمی خامنهای، امام خمینی با روشی اصیل و برگرفته از متون دینی (فقه جواهری)، فقه را از انفعال بیرون آورد و به منبعی پویا برای نظامسازی، تمدنسازی و پاسخگویی به نیازهای اداره جامعه تبدیل کرد. به تعبیر رهبر شهید در بیانیه یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم، در باب اصل و منشأ حکومت، کار برجسته امام راحل در مباحث «ولایت فقیه»، آغازی مبارک بود و راه تحقیق را به روی فضلای حوزوی گشود، و پس از تشکیل جمهوری اسلامی، ابعاد گوناگون آن در نظر و عمل تکامل یافت؛ ولی این کار در بسیاری از نظامات اجتماعی کشور همچنان نافرجام و بیسامان باقی مانده است. این خلأ را حوزه باید پُر کند؛ این در شمار وظایف حتمی حوزه علمیّه است.
امروز با حاکمیّت و استقرار نظام اسلامی، وظیفهی فقیه و فقاهت سنگین است. امروز نمیتوان فقاهت را به تعبیر امام راحل، همچون ناآگاهان، غرق شدن در احکام فردی و عبادی دانست. فقه امّتساز، محدود به حد و اندازه احکام عبادی و وظایف فردی نیست.
*دکتری تاریخ فرهنگ و تمدن
انتهای پیام/